فناوری هوافضا برای امنیت، رفاه و افزایش کیفیت زندگی
آب و هوا Virginia --273°C

پایگاه علمی، خبری، تحلیلی کیهان نورد

 خبر فوری

یک تیتر یک خبر

چرا اخبار هوافضایی رسانه‌ها پر از اشتباه است؟

چرا اخبار هوافضایی رسانه‌ها پر از اشتباه است؟
۱۳۹۴/۳/۱۸ - ۱۵:۵۳

بارها و بارها پیش آمده است که مطالب و محتوای منتشر شده هوافضایی در رسانه‌های عمومی داخلی دارای اشتباهات عجیب علمی بوده و حتی گاها اخبار کاملا نادرست و غیر واقعی به مخاطب منتقل می‌شود. اما چرا این مطالب نادرست منتشر می‌شوند؟

مدتی است که رسانه‌های داخلی توجه خاصی به حوزه هوافضا دارند و مطالب مرتبط به این بخش را با انرژی و انگیزه بیشتری پوشش می‌دهند. شواهد نشان می‌دهد که پرتاب موفق ماهواره امید با ماهواره‌بر بومی سفیر امید و موفقیت‌های هوافضایی پس از آن از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در این زمینه بوده است. 

با این‌که توجه بیشتر خبرنگاران و رسانه‌ها به حوزه هوافضا یک نکته مثبت به حساب می‌آید، به نظر مشکلات و چالش‌های عجیب زیادی نیز در این زمینه در حال رخ دادن است. جدای از این‌که گاها اخبار پر اشتباه از نظر علمی در این زمینه منتشر می‌شود، به نظر دومین مساله اصلی گرایش رسانه‌ها به موضوعات هیجانی است که به نظر رویکرد اصلی آنها در این موارد به جای ترویج هدفمند دانش، جلب و جذب مخاطب است و عواقبی را نیز در پی دارد. در ادامه به بعضی از اشتباهات عجیب رسانه‌ای در این زمینه می پردازیم:

 

چند اشتباه عجیب که اخیرا رخ داده است

۱- ماهواره یا ماهواره‌بر؟

چند وقت پیش یک نشریه معتبر علمی روسیه پرونده ویژه‌ای درباره فعالیت‌های فضایی ایران منتشر کرد و پس از آن برای نخستین بار در کیهان نورد تحلیل کوتاهی از این اتفاق به همراه تصاویر جلد نشریه به همراه صفحات منتشر شد(اینجا را ببینید). اما پس از آن مطالبی با عنوان مشابه «تصویر ماهواره فجر روی جلد نشریه اخبار فضایی روسیه» در چند خبرگزاری معتبر داخلی انتشار یافت.

چه اشتباهی رخ داده است:

در حالی که این خبر به سرعت در چند رسانه و خبرگزاری دیگر منتشر و به عبارت بهتر بازنشر می‌شد، هیچ کس توجه نکرد که روی جلد نشریه معتبر روسی هرگز تصویر «ماهواره فجر» کار نشده است. بلکه طرح جلد نشریه اخبار فضایی مربوط به «ماهواره‌بر سفیر فجر» بود!

اتفاقات مشابه در زمینه اخبار داخلی مرتبط به ماهواره‌ها و ماهواره‌برهای ایرانی نشان‌دهنده این است که هنوز بعضی از رسانه‌ها و خبرنگاران مرتبط  تفاوت آشکار ماهواره و ماهواره‌بر را درک نکرده‌اند!

screen_shot_2015-06-08_at_3.21.34_pm

 

۲- موشک انداز فضایی؟! داریم؟!!

کمپانی ایرباس اخیرا اعلام کرده است که برنامه‌هایی برای طراحی و ساخت پرتابگر جدید خود دارد. این شرکت هوافضایی اروپایی خبر داده است که پرتابگر آنها با پرتابگر شرکت اسپیس‌ایکس آمریکایی متفاوت است و تا سال ۲۰۲۵ قابل استفاده خواهد بود. تاکید این خبر در ورود یک شرکت خصوصی دیگر به عرصه ساخت و پرتاب موشک‌های فضایی بود و رقابت دو شرکت خصوصی اروپایی و آمریکایی در تسخیر بازارهای جهانی پرتاب انواع فضاپیما را در آینده تحلیل می‌کرد.اما این خبر در رسانه‌های داخلی به شکل دیگری منتشر شد.

چه اشتباهی رخ داده است:

اهمیت ورود بخش خصوصی به فضا به خصوص در زمینه پرتاب برای رسانه‌های سراسر دنیا بسیار زیاد است. اما خبرگزاری‌های داخلی به جای ترجمه صحیح و تحلیل مناسب این خبر، عنوان عجیب «ایرباس موشک‌انداز فضایی می‌سازد» را انتخاب کردند! پرسش این است آیا «موشک‌اندار فضایی» یک وسیله جدید است؟ پاسخ روشن است: نه! بلکه اشتباه اصلی در ترجمه واژه (Space Rocket Launcher) بوده است.

screen_shot_2015-06-08_at_3.21.26_pm

 

۳-آیا موشک‌های شن سفید در نیو مکزیکو، صدا دارند؟ 

پرتاب راکت‌های کاوش یا موشک‌های کاوشگر (گمانه‌زن) به ارتفاع ۵۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتری کوچک‌ترین کاری است که کشورها برای دسترسی و استفاده سهم خود از فضا انجام می‌دهند. حتی ناسا نیز هر از گاهی تعدادی از این نوع راکت‌ها را با اهداف مختلف علمی یا کاربردی به فضا پرتاب می‌کند. چند وقت پیش نیز یکی از آنها را ناسا پرتاب کرد. بدین ترتیب یکی از خبرگزاری‌های داخلی هم ترجمه‌ای این خبر را با اشتباه عجیبی منتشر کرد.

چه اشتباهی رخ داده است:

در خبر اصلی صحبت از یک نوع راکت کاوش (sounding rocket) شده بود که خبر آن به اشتباه با عنوان «موشک جدید صوتی ناسا به فضا پرتاب شد» انتشار یافت! در این خبر، خبرنگار واژه sounding را «صوتی» ترجمه کرده است. نکته جالب دیگر اینکه خبرنگار پایگاه پرتاب White Sands Missile Range را «طیف موشک شن‌های سفید در نیومکزیکو» ترجمه کرده است!

screen_shot_2015-06-08_at_3.21.14_pm

 

فقط رسانه‌ها متهم نیستند!

نمونه‌های اشاره شده تنها تعدادی از اشتباهات عجیب و غریب رسانه‌ای در حوزه هوافضاست! هر روز تعداد زیادی از اخبار این حوزه منتشر می‌شوند که متاسفانه پر از اشتباهات این شکلی هستند. اما به نظر مشکل اصلی فقط رسانه‌ها و خبرنگاران نیستند. مساله این است که ترویج دانش و فناوری هوافضا و فرهنگ‌سازی‌ها در این حوزه به غیرتخصصی‌ترین شکل ممکن در حال انجام شدن است. در واقع هیچ نهاد یا سازمان مرتبط به صورت تخصصی در این حوزه فعالیت نمی‌کند و این موضوع برای نهادهای هوافضایی کشور به شکل عجیبی در پایین‌ترین رده اولویت و اهمیت قرار دارد. به جرات می‌توان گفت مشکل اصلی به نهادهایی مرتبط است که باید به عنوان متولی در این حوزه عمل کنند. اما آنها نیز به این مقوله به صورت تخصصی توجهی ندارند. اما رسانه‌ها و خبرنگاران نیز باید در هر زمینه‌ای که فعالیت می‌کنند مطالعه و دقت کافی داشته باشند.  

 

تبلیغ مهم‌تر از ترویج شده است

فناوری هوافضا به دلیل ویژگی‌هایی که دارد از ظرفیت تبلیغاتی بسیار بالایی برخوردار است. به همین دلیل در چندسال گذشته گاهی از این ظرفیت در مقاصد نادرست نیز بهره گرفته شده است. حتی پیش آمده است که افرادی بالاترین رده‌های مدیریتی توجه اصلی خود را به بعد تبلیغی ماجرا متمرکز کنند. اتفاقی که متاسفانه پیامدهای بدی نیز در پی داشته است. وقتی بعد تبلیغاتی و نمایشی ماجرا به جای کاربرد و بعد علمی برای نهادهای فضایی اهمیت پیدا می‌کند، نباید از بعضی از رسانه‌ها انتظار داشت که واژه sounding rocket را موشک صوتی ترجمه کنند.

 

رسانه‌ها به دنبال محصول یا دستاورد

 در حالی که تعاریف مختلفی برای خبر وجود دارد (که اشاره به آنها در این بحث نمی‌گنجد)، متاسفانه تفکر اشتباهی در رسانه‌های داخلی شکل گرفته است که خبر را تنها مطلبی حاوی یک «دستاورد یا محصول جدید»، می‌دانند. رقابت عجیبی به خصوص در زمینه هوافضا بین خبرنگاران و رسانه‌ها شکل گرفته است که بیشتر پیگیر محصولات و دستاوردهای جدید هوافضایی هستند. بعضی از رسانه‌ها یک مطلب هوافضایی را که در آن صحبتی از محصول جدید نشده، بدون ارزش دانسته و حتی آن را خبر به حساب نمی‌آورند. این طرز تفکر هم به احتمال زیاد محصول تفکرات تبلیغی است که در چند سال گذشته در زمینه هوافضا به شکل عجیبی پی‌گیری می‌شد.

گاهی رسانه‌ها به تبعیت از مسوولان و مدیران شیفته تبلیغات، تمایل دارند از واژه‌های بهترین، اولین، بیشترین، چندمین و ... برای اخبار هوافضایی خود استفاده کنند. گاهی اشتباهات عجیبی نیز در این زمینه رخ داده است. خبرهایی مثل ساخت اولین هواپیمای بدون سرنشین دنیا در ایران! یا ورود ایران به باشگاه کشورهای فضایی! و ... از این نوع اخبار عجیب این حوزه هستند.

خبرنگاران نیز همواره از مسوولان و مدیران هوافضایی سوال‌هایی درباره آخرین دستاوردها یا محصولات هوافضایی می‌پرسند و موضوعات مهم دیگر را به حاشیه برده یا اصلا دارای ارزش خبری نمی‌دانند.

 

گریز از رسانه راه حل نیست!

یکی از موانع اصلی اطلاع‌رسانی صحیح و اصولی اخبار هوافضایی، عدم ارتباط مناسب خبرنگاران با کارشناسان و مسوولان هوافضایی است. متاسفانه مقصر اصلی این عدم ارتباط نیز نهادها، کارشناسان و مسوولان هوافضایی هستند زیرا در طرف مقابل همواره رسانه‌ها و خبرنگاران مشتاقانه به دنبال برقراری این نوع ارتباطات و دسترسی به منابع قابل تکیه هوافضایی بوده‌اند.

اخیرا نیز بعضی از مدیران هوافضایی بنا به دلایلی (از جمله دوری از تبلیغات یا ترس از بازخورد غیرحرفه‌ای یا غلط رسانه‌ای) تمایلی به برقراری ارتباط با رسانه‌ها نداشته و حضور در رسانه را مفید نمی‌پندارند. بعضی از کارشناسان و مدیران نیز ورود رسانه را مساوی با به حاشیه‌ای شدن موضوعات هوافضایی کشور می‌دانند. در صورتی که این اتفاق و کم توجهی‌های بعد از آن به امر ترویج می‌تواند حتی پیامدهای بدتری نیز داشته باشد. به نظر می‌رسد فعالیت حرفه‌ای در زمینه اطلاع‌رسانی و ترویج هدفمند می‌تواند علاوه بر حل مشکلات به وجود آمده، پیامدهای مثبت دیگری را نیز در پی داشته باشد. واضح است که با بالا رفتن اطلاعات و دانش عامه مردم در زمینه هوافضا، انجام فعالیت‌های غیرمفید و تبلیغاتی این حوزه جای خود را به فعالیت‌های مفید و کاربردی خواهند داد. همچنین مسوولان، تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران نیز خود بخشی از همین مردم به حساب می‌آیند که مسلما اطلاعات کافی و جامع در زمینه هوافضا و کاربردهای آن ندارند. گریز کارشناسان و مدیران از خبرنگاران باعث ورود نظرات غیرکارشناسی به رسانه‌ها شده و همه را در تصمیم‌گیری، تحلیل و استدلال دچار مشکل می‌کند.       

استفاده از مطالب کیهان نورد تنها با ذكر منبع و نام نویسنده بلامانع خواهد بود.


کلمات کلیدی

3 نظر

  1. ایمانی ۱۳۹۴/۳/۲۴ - ۰۷:۴۲ 0 0

    ترجمه تحت اللفظی...!!!!:(((

    پاسخ به این نظر
  2. محمد جواد بافرونی ۱۳۹۴/۳/۲۰ - ۰۰:۱۳ 3 2

    این اشتباه ها واقعا تاسف باره واقعا ناراحت شدم

    پاسخ به این نظر
  3. بهمن افتخاری ۱۳۹۴/۳/۱۹ - ۰۷:۳۵ 0 6

    در سند جامع توسعه هوافضای کشور به موضوع (ترویج) توجه شده است. بنظرم مسئولین اجرای سند باید در این مورد کمک نمایند.

    پاسخ به این نظر

نظر شما:

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
فیلد های ضروری با علامت * مشخص شده اند.